X
تبلیغات
فردین محرابی - مطالعه غیر درسی2
پاسخ به سوالات همکاران

گردآوری اطلاعات ( شواهد 1 ) :

موضوع عدم علاقه مندی دانش آموزان به مطالعه غیر درسی را در ساعات تفریح با سایر دبیران آن کلاس مطرح نمودم و با صحبت های آنان به این نتیجه رسیدم که این مشکل در سایر دروس نیز وجود دارد.

به منظور اطمینان بیشتر ، پرسشنامه ای طرح نموده و با ارائه سئوالاتی سعی کردم "  میزان علاقه مندی دانش آموزان به مطالعه غیر درسی "  را دقیق تر ارزیابی کنم. بعد از بررسی  پرسشنامه ها و تجزیه و تحلیل آنها ، مشخص شد که حدسم درست است و در بین دانش آموزان آن کلاس درصد بسیار اتدکی هستند که علاقه مند به مطالعه غیردرسی می باشند.

تعريف واژه ها و توضيح مفاهيم :

تعریف مطالعه :

 بررسي عميق و همه جانبه يك مقوله است.به عبارت ديگر ‹‹ روندي است كه از به كارگيري ذهن و به  منظور دريافت اطلاعات ، توجه دقيق وتجربه  و تحقيق درباره هر موضوع ، رويداد و پديده صورت مي گيرد و شامل خوب ديدن ، خوب شنيدن و لمس كردن و چشيدن ، پرسش كردن و به دنبال پاسخها بودن است( فرهنگ و بستر ، ص 1808 ، نقل در قزل اياق ، 1383)

مطالعه  در لغت نامه دهخدا :                                                                                              

مطالعه به معنای نگریستن بر هر چیزی برای واقف شدن به آن و تامل و تفکر و اندیشه ؛ و نظر با دقت است و مطالعه کردن به معنای نگریستن در چیزی برای وقوف بر اهل آن آمده است . به عبارتی دیگر مطالعه یعنی خواندن کتاب و نوشته ای و فهمیدن آن .

مطالعه  در فرهنگ معین : 

مطالعه یعنی خواندن کتاب یا نوشته ای و فهمیدن آن، قرائت نوشته ای برای درک آن ذکر شده است.

- فرايند ياددهي يادگيري : ....................................

- درس حرفه و فن : ...................................

اطلاعات و یافته های  علمی :

    اهمیت و ضرورت مطالعه:

    هیچ اهمیت و ضرورتی بالاتر از این مسئله نیست که مطالعه چه تاثیرات عمیق، در روح و روان و خودسازی افراد می گذارد و در رشد و شکوفایی اقتصادی و آگاهی سیاسی افراد جامعه، چه ردپاهایی از خود به جای می گذارد. تکامل فرهنگ هر جامعه، مدیون و مرهون شناخت ویژگی های فرهنگی و تاثیر آن بر افراد جامعه است.                                                                             

 امروزه مطالعه کردن یکی از شاخص های توسعه و رایج ترین محصول فرهنگی کشورهای مختلف محسوب می شود، زیرا مطالعه کتاب و فرهنگ کتابخوانی نمایانگر، رشد ملی و از نشانه های بارز بالندگی فرهنگ و تمدن هر کشور است.                                       در دنیای متغییر قرن 21 که هر روز در زمینه های علمی، هنری، سیاسی و اقتصادی و ... یک اتفاق تازه می افتد و خط جدیدی به راه می افتد کتاب و مطالعه جایگاه ویژه ای دارد و دیگر مثل سابق کار افراد منحصر به فرد نیست. هر کسی در هر شغل و مقامی لازم است به طور مرتب مقداری از وقت خود را به مطالعه و مطالب اختصاص دهد، چه این مطالب از روزنامه یا مجلات یا کتاب های گوناگون باشد.

    نگاهی گذرا به علل پیشرفت کشورهای جهان، چه توسعه یافته و چه در حال توسعه و عقب مانده، مبین این واقعیت است که بخش عظیمی از این موفقیت های آنها در سایه توجه شان به نسل نوجوان و جوان و سرمایه گذاری در جهت رشد و پرورش استعدادهای آنان بوده است.                                                                                                                                                        در جوامع پیشرفته دنیا که اهمیت مطالعه و خواندن مطالب مختلف بر مردم آشکار شده است، بهبود وضع مطالعه و راه های صحیح و تسریع در این امر و درک بهتر و فهم مطالب یکی از اقدامات مهم آموزشی محسوب می شود.                                                            در جوامع مترقی روش های درست مطالعه نه تنها در ضمن آموزش دروس مختلف آموزشگاه ها به یادگیرندگان ارائه می شود، بلکه دوره های کوتاه مدت و بلندمدت روش های درست مطالعه و روش های سریع خواندن و مفهومی برای تمامی افراد علاقه مند دایر شده است و جهت شرکت جستن مردم در این دوره ها آنان را به عوامل مختلف مورد تشویق و ترغیب قرار می دهند (سیف علی اکبر، 1379 ،39)

عوامل بازدارنده از مطالعه :

اگر چه دانش آموزان فعال ترين خوانندگان هستند ، اما هيچ گونه ضمانتي براي تداوم مطالعه  آنان وجود ندارد.(اسكارپيت ،1368 ، ص 139 ، نقل در قزل اياق ، ص 23 ، 1383) . به همين خاطر وظيفه بزرگسالان و مربيان تنها ايجاد علاقه منديدر دانش آموزان نيست ، بلكه تلاش در تداوم اشتياق به مطالعه نيز به اندازه ايجاد علاقه مندي مهم است.گاه عوامل بازدارنده اي وجود دارند كه كودك را از ايجاد حس علاقه مندي به مطالعه باز مي دارندو يا علاقه به وجود آمده را به ميلي و گاهي نفرت از مطالعه تديل مي كنند.عواملي كه در بازدارندگي كودك نسبت به    مطالعه  موثر هستند ، به دو دسته دروني و بيروني تقسيم مي شوند.هر چند كه بسياري از عوامل دروني ريشه در عوامل بيروني بازدارندگي دارند.

عوامل دروني بازدارنده از مطالعه :

از جمله اين عوامل بازدارنده مي توان به دو عامل جسمي و رواني اشاره كرد :

عامل جسمي : معلوليت ها و نقص عضوها باعث مي شود نا دانش آموز از انجام ساير توانايي هاي لازم براي مطالعه بازداشته شود.

عامل رواني : نبود الگوي مناسببراي دانش آموز در زندگي ، يكي از عوامل بسيار مهم در شكل گيري شخصيت انهاست.جامعه اي كه بزرگسالان به مطالعه بهايي نمي دهند و يا آن را امري بيهوده برشمرده كه وقت آنها را تلف مي كند ، چگونه مي توان انتظار داشت كودكاني تربيت شوند كه به مطالعه و كتابخواني بپردازند؟توجيهات دانش آموزان براي فرار از مطالعه و كتابخواني ، در پي بي فايده بودن ، نياز نداشتن ، وقت نداشتن و ... خلاصه مي شود كه تماما از برداشت هاي انها از رفتار افراد بزرگسال جامعه اطراف اوست.( قزل اياق ، 28 ، 1383)

عوامل بيروني بازدارنده از مطالعه :

-  عدم وجود كتابخانه در مدارس :

به عنوان اولين شرط بايد پذيرفت كه وجود محيطي به نام كتابخانه مي تواند نقطه شروع مناسبي به شمار آيد.تدارك كتابخانه هاي مناسب براي دانش اموزان ، حق طبيعي انان د نظام اموزشي است.در دنياي امروز كه دسترسي به كتابخانه هاي ديجيتال و مبتني بر وب ، كتابخانه هاي استاندارد و داراي منابع مناسب براي دانش اموزان به عنوان زير ساخت لازم براي فرهنگ سازي در نظام آموزشي است ، ديگر بحث وجود كتابخانه ان هم در شكل ابتدايي آن ، تنها تكرار مكررات است.

- نداشتن الگوي مناسب در خانواده :

وجود الگوي مناسب در محيط زندگي و مدرسه مي تواند در شكل گيري قالب شخصيتي دانش آموز موثر باشد.دانش آموز در خانواده از والدين و در مدرسه از معلم و دوستان خود بيشترين تاثيرپذيري را دارد و چنانچه اعضاي خانواده در طي روز مدت زماني را به مطالعه بپردازند ، در علاقه مند كردن او به مطالعه و كتابخواني گام موثري را برداشته اند.

- جايگزيني رسانه هاي تصويري به جاي كتاب :

ترديدي نيست كه در عصر ارتباطات و رسانه هاي الكترونيكي نمي توان از دانش آموزان انتظار داشت به اندازه نسل هاي گذشته خود را مقيد به كتاب و مطالعه مطالب چاپي نمايند. از طرفي ، هنوز وجود كتاب به عنوان رسانه اي فراگير و ارزان در آموزش نوجوانان امري ضروري است.حضور كتاب هاي چاپي در كلاس هاي درس به همراه ساير رسانه هاي تصويري امري ضروري به نظر مي رسد.

اهداف و انگیزه مطالعه :

" گری و راجرز" فهرستی از اهداف و انگیزه ها ی مطالعه را ارائه نموده اند که مهم ترین آن ها به شرح زیر می باشد.

1- عادت 2- وظیفه 3- گذراندن اوقات فراغت 4- آگاهی از مسائل جاری 5- ارضای میل شخصی و علائق 6- نیاز زندگی روزمره 7- ارضای نیازهای شهری و اجتماعی 8- ارضای نیازهای روحی و معنوی

( نشریه نگاه ، هفته چهارم ، فروردین 89 ؛ شناره 430 ، ص 8)

عواملی که در کیفیت و کمیت مطالعه کودکان ، نوجوانان و جوانان موثرند.

1-   والدین و افراد خانواده:

کودک مهارت و عادت مطالعه را همانند سایر مهارت ها و عادت ها از اطرافیانش در خانواده به خصوص والدین یاد می گیرد.بنابراین والدینی که به خواندن علاقه ندارند و اوقات فراغت خود را در خانه با سرگرمی هایی دیگر صرف می کنند ، نباید از فرزندان خود انتظارداشته باشند که به مطالعه آزاد علاقه مند باشند .

2- معلم و مدرسه :

روش تدریس معلم و محیط آموزشی مدرسه ، عامل دیگری است که در ایجاد و تکمیل و پرورش مهارت خواندن در دانش آموز اثر می گذارد. معلمان به تنهایی مسئول مطالعه دانش آموزان نیستند ، بلکه باید محیطی ایجاد کرد که کودکان را به مطالعه بر انگیزد.

3- وجود و غنی  بودن کتابخانه در منزل و مدرسه :

خانه ای که کتابخانه هر چند کوچک دارد ، به ایجاد انگیزه جهت مطالعه دانش آمور کمک خواهد کرد.همچنین کتابخانه مدرسه و کلاس عامل بسیار موثری در پیدایش و تقویت عادت به مطالعه در دانش آموزان به شمار می رود.

4- فرصت و محیط مساعد مطالعه :

پیش بینی ساعات معینی در جدول ساعات درسی کلاس برای مطالعه کتب غیر درسی دانش آموزان را به مطالعه برخواهد انگیخت.

5- وضع کتاب های غیر درسی :

محتوا و شکل ظاهری کتاب های غیر درسی در صورتی که بر اساس معیارهای مناسب تالیف و تهیه شده باشد ، می تواند باعث رغبت دانش آموزان به مطالعه گردد.

6- وسایل ارتباط جمعی ( رادیو ، تلویزیون ، روزنامه ها و مجلات ) نیز با ترتیب دادن برنامه هاب خاص ، می تواند موثر واقع شوند. ( آب خیز ، 1369 ، 22-20)

برنامه مطالعه :

1- زمان مطالعه :

صبح خیلی زود و شب دیر هنگام زمان های مناسبی برای مطالعه نیستند.موضوعاتی که احتیاج به تفکر و استدلال بیشتری دارند ، هنگام صبح بهتر قابل فهم هستند اما موضوعات و درس هایی که بیشتر با حافظه و حفظیات سروکار دارند ، هنگام شب ( نه آخر شب ) بهتر جذب ذهن می شوند.

2- مقدار مطالعه :

مقدار مطالعه نباید از حد معمول ( 5/1 تا 2 ساعت ) تجاوز کند. هر 5/1 ساعت مطالعه به 15 دقیقه استراحت لازم دارد.استراحت بین دو وقت مطالعه نه به صورت خوابیدن ، بلکه باید به صورت فعالیت های بدنی نرم و آرام باشد.

3- مکان مطالعه :

مکان مطالعه باید جای نسبتا آرامی باشد تا مطالعه بهتر صورت گیرد. بهترین نوع نشستن برای مطالعه

ان است که در آن چشم ها راست و مسلط بر کتاب و جملات نگاه کند.

در هنگام مطالعه ، باید اتاق نور کافی داشته باشد. از چراغ مطالعه استفاده نشود چون باعث خستگی چشم می شود.ثابت بودن مکان مطالعه نیز از شرایط مهم است. زیرا در صورت تغییر مکان مطالعه ، تمرکز حواس از بین می رود.

4- موضوع مطالعه : تناسب موضوعی حتما باید در برنامه مطالعه مطرح باشد و موضوعات مشابه نباید پشت سر هم قرار داده شوند.

5- جدّیت در مطالعه : جدیت و اراده یکی از مشکل ترین و مهم ترین ابعاد برنامه مطالعه است که باید خود را وادار سازیم طبق برنامه عمل کنیم. ( امام داد ، 1382 ، ص 90-89)

انواع روشهای مطالعه

برای اینکه شخص از مطالعه کتب خود لذت برده و بر آگاهی های خود بیفزاید  باید با انواع مطالعه و روشهای آنان تا حدودی آشنا باشد . در حالت کلی می توان  انواع مطالع را به دو دسته تقسیم نمود :1- کتب درسی و منابع درسی 2- مطالعه منابع غیر درسی مانند مجلات روزنامه ها و کتب غیر درسی .                                                                                                                           - روش پس ختام  : این روش یکی از مهمترین و معروفترین روشهای بهسازی حافظه است. نام این روش همانند نام انگلیسی آن (PQ4R) متشکل از حروف اول شش مرحله آن است.                                                                                                           - مراحل پیش خوانی : در این مرحله کتاب یا مطلب بصورت یک مطالعه اجمالی و مقدماتی مطالعه شود. از جمله موارد این مرحله خواندن عنوان فصلها ، خواندن سطحی فصل ، توجه به تصاویر ، بخشهای اصلی و فرعی و خلاصه فصلها می‌باشد. هدف در این مرحله یافتن یک دید کلی نسبت به کتاب و ارتباط دادن بخشهای مختلف کتاب با یکدیگر می‌باشد.

- مرحله سؤال کردن : پس از مطالعه اجمالی موضوعات و نکات اصلی ، به طرح سؤال در مورد آنها بپردازید. این کار باعث افزایش دقت و تمرکز فکر و سرعت و سهولت یادگیری می‌گردد.

- مرحله خواندن  : در این مرحله به خواندن دقیق و کامل مطالب کتاب پرداخته ، که هدف فهمیدن کلیات و جزئیات مطالب و نیز پاسخگوی به سؤالات مرحله قبل می‌باشد. در مرحله خواندن برای فهم بهتر مطالب می‌توان از کارهایی مثل یادداشت برداری ، علامت گذاری و خلاصه نویسی بهره جست.

- مرحله تفکر : در این مرحله هنگام خواندن ، ساختن سؤالها ، و ایجاد ارتباط بین دانسته‌های خود ، درباره مطلب فکر کنید. در این مورد نیز مهمترین اصل همان بسط معنایی است. بسط معنایی ممکن است در مراحل پنجم و ششم نیز یعنی در مراحل از حفظ گفتنی و مرور کردن نقشی داشته باشد.

- مرحله از حفظ گفتنی : در این مرحله باید بدون مراجعه به کتاب و از حفظ به یادآوری مطالب خوانده شده پرداخته شود و بار دیگر به سؤالاتی که خود فرد طرح کرده بود پاسخ دهد. در اینجا باید مطالب آموخته شده را در قالب کلمات برای خود کرده ، در غیر اینصورت لازم است که مجددا به خواندن مطالبی که آموخته نشده پرداخته شود. مرحله از حفظ گفتنی در پایان هر بخش انجام می‌گیرد و وقتی بخشهای یک فصل به اتمام رسید به مرحله بعد ، یعنی مرور کردن یا آزمون وارد می‌شویم.

- مرحله مرور کردن : این مرحله ، که مرحله آزمون نیز می‌باشد، در پایان هر فصل انجام می‌گیرد. در اینجا به مرور موضوعات اصلی و نکات مهم و نیز ارتباط مفاهیم مختلف به یکدیگر پرداخته و در صورت برخورد با موضوعات مورد اشکال به متن اصلی یا مرجع مراجعه شود. یکی از راههای کمک به این مرحله پاسخگوئی به سئوالات و تمرینات پایان فصل است: اجرای این مرحله می‌تواند مقداری از اضطراب امتحان را کاهش دهد.

- روش دقیق خوانی  : هدف از این مرحله این است که مطالب کامل و دقیق درک شده و بصورتی سازمان یافته و منظم در حافظه نگهداری شود. برخی از فنون موجود که می‌تواند به روش دقیق خوانی کمک کند عبارتند از:

- تکنیک خلاصه برداری  :به نوشتن عبارت ، مفاهیم و موضوعات کلیدی متن پرداخته ، بطوری که در مرور مطالب ، با نگاه کردن و خواندن خلاصه‌ها ، همه مطالب خوانده شده را یادآوری کند. یک روش بسیار مطلوب این است که از خلاصه‌ها نیز دوباره خلاصه برداری شود.

- تکنیک سازماندهی مطالب  : این تکنیک باعث افزایش درک و سرعت یادگیری و سهولت در بازیابی مطالب آموخته شده می‌شود. برای سازماندهی مطالب استخراج سه بخش از متن اصلی مورد مطالعه لازم است که عبارتند از:
موضوع اصلی: موضوعی که تمامی مطالب را در بر می‌گیرد و بقیه مطالب حول و حوش آن می‌چرخد.

نکته‌های اصلی: خطوط و اندیشه‌های اصلی و مهم هستند که در مجموع موضوع اصلی را می‌سازند و از صراحت بیشتری برخوردار است.

نکات جزئی: اطلاعات جزئی‌تر هستند که بصورت مثالها ، نمونه‌ها ، عکس و تصویر اطلاعات واقعی مطرح می‌گردند.

- تکنیک علامت گذاری در متن : در این تکنیک علامتهایی را بر روی متن اصلی انجام داده ، از قبیل علامت گذاری به شکلهای مختلف در متن ، خط کشیدن زیر عبارات مهم ، حاشیه نویسی و ... ، این موارد بسته به صلیقه‌های افراد متفاوت می‌باشد. اما نکته مهمی که در هر نوع علامت گذاری حائز اهمیت است این است که ، بهتر است همانند تکنیک سازمان دهی ، مطالب را در سه دسته مجزا )موضوع اصلی ، نکته اصلی ، موارد جزئی(قرار داده و آنها را با علامتهای مختلف نشان دهید.

 

+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 21:34  توسط محرابی  |